Bodrum Söz/ Devletin, 68 Kuşağı’nın devrimci liderleri Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ı idam etmesinin üzerinden 54 yıl geçti.

6 Mayıs 1972’de Ankara Merkez Kapalı Cezaevi’nde gerçekleştirilen idamlar, Türkiye siyasi tarihinin en tartışmalı ve simgesel olaylarından biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

1960’ların sonlarında yükselen öğrenci hareketleri ve toplumsal muhalefet içinde öne çıkan üç Devrimci özellikle anti-emperyalist ve bağımsızlıkçı söylemleriyle tanındı.

Üniversite işgalleri, protestolar ve örgütlenme faaliyetleriyle dönemin gençlik hareketine yön veren bu isimler, 12 Mart askeri müdahalesi sonrasında açılan davalarda “anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüs” suçlamasıyla yargılandı.

bianet’teyer alan haberlerde, yargılama sürecinin dönemin olağanüstü koşulları içinde gerçekleştiğine, askeri müdahalenin yarattığı siyasal atmosferin karar üzerinde belirleyici olduğuna dikkat çekiliyor. İdam kararlarının Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde onaylanmasının ardından infaz edilmesi, uzun yıllar boyunca hukuk, siyaset ve vicdan tartışmalarının odağında kaldı.

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan idam edildikleri günden bu yana “Üç Fidan” olarak anılıyor. Özellikle bağımsız Türkiye, eşitlik ve sosyal adalet vurguları, sonraki kuşaklar tarafından da sahiplenilen bir mücadele hattı olarak öne çıkıyor. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının yalnızca bir dönemin figürleri olmadığı, Türkiye’de muhalif düşüncenin sürekliliği açısından simgesel bir anlam taşıdığı ortada.

68 kuşağının dünya genelindeki yükselişiyle Türkiye’deki hareket arasındaki bağ da önemli. Paris’ten Latin Amerika’ya uzanan gençlik hareketleriyle paralel gelişen Türkiye’deki öğrenci hareketinin, emperyalizme karşı duruş ve toplumsal dönüşüm talepleri etrafında şekillendi.

Bugün anmalar ve eylemler düzenleniyor

54. yıl dolayısıyla Türkiye’nin pek çok kentinde anma etkinlikleri ve eylemler yapılacak. Evrensel’de yer alan bilgilere göre, gençlik örgütleri, emek ve demokrasi güçleri çeşitli çağrılar yaptı ve 6 Mayıs’ta meydanlarda olunacağını duyurdu.

Programlar kapsamında mezar ziyaretleri, yürüyüşler, basın açıklamaları ve forumlar düzenlenecek. İstanbul, Ankara, İzmir başta olmak üzere birçok kentte gerçekleştirilecek etkinliklerde, Denizler’in savunduğu bağımsızlık, demokrasi ve sosyalizm taleplerinin güncelliğine vurgu yapılması bekleniyor.

Bazı yerel inisiyatiflerin park ve meydanlarda buluşma çağrısı yaptığı, üniversite öğrencilerinin ise kampüslerde anma etkinlikleri organize ettiği aktarılıyor. Çağrılarda, yalnızca geçmişin anılmasının değil, bugünün mücadele başlıklarıyla bağ kurulmasının da önemine işaret ediliyor.

Geçmişten bugüne uzanan bir hat

Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idamının Türkiye’de devlet-toplum ilişkileri, yargı bağımsızlığı ve siyasal haklar bağlamında uzun süreli etkiler yarattığı açık. İdamlar, sonraki yıllarda idam cezasının kaldırılmasına yönelik toplumsal ve siyasal tartışmalara da zemin hazırladı.

“Üç Fidan”ın temsil ettiği mücadelenin, yalnızca bir dönemle sınırlı kalmadığı işçi hareketlerinden öğrenci eylemlerine kadar farklı alanlarda etkisini sürdürdüğü bugün toplal mücadelelerde görülüyor. Özellikle genç kuşakların, bu mirası kendi dönemlerinin koşulları içinde yeniden yorumladığı gençlik eylemlerinde daha da açığa çıkıyor.

Bugün yapılan anmalarda da bu süreklilik vurgusu var.  Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idam edildikleri gün,  Türkiye’de özgürlük, bağımsızlık ve demokrasi taleplerinin yeniden dile getirildiği bir tarih olarak görülüyor.